تکمیلِ فلوچارت و دیاگرام

توی فلوچارت، فلش‌ها همان ترتیبِ پاراگرافن. اگر از روی چینشِ صفحه بخوانی، عملاً نمودار را دور زدی.

اجازه بده یک چیزی را همین اول بگویم. تو درسِ قبلی (note/table completion) با یک شکلِ مرتبِ سطر و ستون طرف بودی. چشمت می‌رفت از بالا به پایین، یا توی جدول از چپ به راست، و این کار را می‌کرد. توی این درس قاب عوض می‌شود. جاخالی‌ها همچنان همان جنسِ تکمیلی هستن — قانونِ تعداد کلمه و کپی از متن (درسِ ۲) سرِ جاش — ولی داربستِ سوال دیگر یک جدول نیست، یک هندسه‌ست. جعبه و فلش و خط. اگر با همان عادتِ مدرسه‌ای بخواهی فلوچارت را از بالا-چپ به پایین-راست بخوانی، هر چند تا گزینه که عوض بشود، باز سرِ همان چاله می‌افتی.

یک دانشجو داشتم به اسم سامان، مهندسِ مکانیک. سرکلاس فلوچارت‌ها را می‌زد، نمره‌ش معمولاً تو همین تیپ سوال بد می‌شد. ازش پرسیدم چی کار می‌کنی وقتی فلوچارت می‌بینی؟ گفت «همان بالا-چپ شروع می‌کنم، می‌روم پایین.» گفتم خب، توی یکی از همین تست‌ها یک فلش از پایین‌ترین جعبه برمی‌گشت به بالا. یک حلقه. تو آن فلش را دیدی؟ گفت دیدمش، ولی فکر کردم یک چیزی برای زیبایی‌ـه. این جمله را هزار بار شنیدم. فلش‌ها برای زیبایی نیستن. فلش‌ها همان چیزی‌ـن که توی درسِ ۱۶ بهشون می‌گفتیم «تورفتگی» — فقط حالا چرخیدن نود درجه و توی فضا کشیده شدن.

هندسه، خودش دارد راهنماییت می‌کند

قبل از اینکه یک کلمه از پاراگراف بخوانی، خودِ هندسه چهار تا فیلتر بهت داده. مفت.

بگذار یک تصویر ذهنی برات بسازم. فرض کن یک فلوچارت روبه‌رومه با هشت تا جاخالی. اگر طبقِ عادتِ مدرسه برم سراغ پاراگراف، باید برای هر جاخالی برم و توی ۱۵۰۰ کلمه بگردم. هشت تا شکار. ولی اگر قبلش فقط ۸۰ ثانیه روی خودِ نمودار وقت بگذارم، چهار تا چیز را رایگان می‌فهمم: کپشن می‌گوید کدام پاراگراف، فلش‌ها می‌گویند کدام ترتیب، شکلِ جعبه می‌گوید فعله یا اسم، و خطِ راهنما (روی دیاگرام) می‌گوید کدام برچسب به کدام نقطه وصله. این چهار تا قبل از خواندن متنه — فقط از روی خودِ تصویر.

نکته‌ای که خیلی دانشجوها نمی‌بینند همین است: داربستِ نمودار، خودش بخشی از سواله، نه یک نقاشیِ تزئینی. توی درسِ ۱۶ یاد گرفتی که جدول و نوت یک «نقشه‌ی فشرده» از یک پاراگرافن. اینجا هم همان منطقه، فقط رندرِ بصری عوض شده. جعبه = بولِت. فلش = تورفتگی. کپشن = عنوان. اگر درسِ ۱۶ را خوب کار کرده باشی، نصفِ این درس را از قبل بلدی — فقط باید بپذیری که هندسه هم همان قدر اطلاعات می‌دهد که کلمه‌ها می‌دهند.

Flowchart anatomy · what the geometry tells you first

نگاه کن — هنوز یک کلمه از پاراگراف نخوندی. ولی کپشن گفته پاراگرافِ مربوط به filtrationـه، فلش‌ها ترتیب را می‌گویند، و شکل جعبه می‌گوید جاخالیِ سوم یک فعله و جاخالیِ چهارم یک اسم. سه تا فیلترِ مفت، قبل از هر شکار.

کپشن — اول می‌گوید کدام پاراگراف

کپشنِ بالای فلوچارت، آدرس پاراگرافه. اگر ازش رد بشوی، برای هر جاخالی توی کلِ متن می‌گردی.

هر فلوچارت یک کپشن دارد. یک چیزی شبیه «The process of paper recycling» یا «How a solar panel converts light». خیلی موقع‌ها دانشجو یک نگاهِ گذرا بهش می‌اندازد و می‌رود سراغِ جعبه‌ها. این کارِ غلطی نیست — فاجعه‌ست. آن کپشن دارد بهت می‌گوید کلِ این نمودار، شرحِ یک پاراگرافِ خاصه. تو با خوندنِ کپشن، از سه تا پاراگرافِ ۵۰۰ کلمه‌ای، یکی را انتخاب می‌کنی. هزینه‌ت می‌شود ۱۰ ثانیه، ولی شکارت را از ۱۵۰۰ کلمه به ۵۰۰ کلمه می‌رسونی.

یک عادتِ کوچیک بهت پیشنهاد می‌دهم — قبل از اینکه نگاهت روی جعبه‌ها بیفتد، فقط کپشن را بخون و توی پاراگراف‌ها بگرد کدام پاراگراف دارد همان موضوع را شرح می‌دهد. سی ثانیه. علامتش را می‌زنی و می‌روی سراغِ جعبه‌ها. این یک حرکت، تفاوتِ بین «هشت تا شکار پراکنده» و «هشت تا جاخالی توی یک پاراگراف» ـه.

فلش‌ها، نه چشمِ تو، ترتیب را می‌گویند

چشمِ تو از مدرسه یاد گرفته از بالا-چپ بخواند. فلوچارت همین عادت را جریمه می‌کند.

اجازه بده یک بار دیگر به ماجرای سامان برگردم. توی جلسه‌ی بعدی یک تستِ فلوچارت بهش دادم با پنج تا جعبه و یک فلش که برمی‌گشت به بالا. ترتیبِ فضاییِ جعبه‌ها بود ۱-۲-۳-۴-۵. ولی ترتیبِ فلش‌ها بود ۱-۲-۳-۴-۵-برگرد به ۲. سامان از روی چینش خوند، سه تا جاخالی را غلط نوشت. سه تا. مفت رفت. بد ترین نمره‌هایی که از دست می‌رود، از سخت‌ترین سوال‌ها نیست — درسِ ۲ یادمون بود — خیلی موقع‌ها از یک حلقه‌ی فلش رد شدنه.

چهار تا الگوی فلش هست که هر کدام یک جنسِ کلمه را لو می‌دهند:

اول، فلشِ تنها از یک جعبه به جعبه‌ی بعدی — این یعنی مرحله‌ی خطی. کلمه‌ای که جاخالی توشه، توی پاراگراف معمولاً با «then»، «next»، «after» می‌آید. دوم، دو تا فلش از یک جعبه‌ی لوزی — این یعنی شرط. کلمه‌ی کلیدی توی پاراگراف «if»، «whether»، «depending on»ـه. سوم، یک فلش که برمی‌گرده به یک جعبه‌ی قبلی — این یعنی تکرار. کلمه «repeated»، «cycled»، «iterated»ـه. چهارم، دو تا فلش که به یک جعبه می‌رسند — این یعنی ترکیب. کلمه «combined»، «joined»، «and»ـه.

این چهار تا الگو را که حفظ کنی، با دیدنِ نمودار، قبل از اینکه پاراگراف را بخوانی، کلمه‌ی موردِ نظر را پیش‌بینی کردی. این همان قانونِ کلیِ ریدینگه که توی درس‌های قبل می‌گفتم: ریدینگ صد در صد تکنیکه. تکنیک یعنی پیش‌بینی، نه شکار.

شکلِ جعبه، جنسِ کلمه را لو می‌دهد

یک فعل توی یک جعبه‌ی لوزی، تله‌ست. یک اسم توی یک جعبه‌ی برچسبی، تله‌ست.

این قسمت را دانشجوها خیلی دیر می‌فهمند، با اینکه ساده‌ست. چهار تا شکلِ استانداردِ فلوچارت هست و هر کدام یک نوع کلمه را می‌طلبه. مستطیل یعنی فعلِ عمل (heat, filter, compress). مستطیلِ گوشه‌گرد یعنی شروع یا پایان (start, complete, finish). لوزی یعنی شرط (if hot? ready? enough?). جعبه‌ی برچسبی روی یک دیاگرام یعنی اسم (vent, outlet, valve).

این یعنی چی؟ یعنی قبل از اینکه دنبال جواب توی متن بگردی، گرامرِ جواب را از روی شکل می‌دانی. اگر جاخالی توی یک لوزیه، توی پاراگراف دنبالِ «if X» می‌گردی، نه دنبال یک اسم. اگر جاخالی توی یک برچسبه، دنبالِ یک اسمِ یه‌کلمه‌ای می‌گردی، نه دنبال یک فعل. این یک فیلتره که شکار را از «هر کلمه‌ی پاراگراف» می‌کند به «فقط یک دسته از کلمه‌ها».

اینجا یک چیزی بگویم که شاید به نظر متناقض بیاید — این درس به نظر می‌رسد پر از قانون و سخته، ولی خبرِ خوبش این است که تو تقریباً هیچ قانونِ تازه‌ای یاد نمی‌گیری. کپشن همان عنوانِ پاراگرافه (درسِ skim). فلش‌ها همان «بعد» و «اگر»‌های پاراگرافن (درسِ keyword). شکل جعبه همان دسته‌بندیِ گرامری‌ـه که توی همه‌ی تست‌های تکمیلی استفاده می‌کردی. تنها چیزِ تازه، پذیرفتنِ این که هندسه هم زبانه.

دیاگرام — به خطِ راهنما اعتماد کن، نه فاصله

روی دیاگرام، خط‌های راهنما عمداً همدیگه را قطع می‌کنند. اگر نزدیک‌ترین برچسب را انتخاب کنی، یک طراحِ آیلتس دارد با تو بازی می‌کند و بُرده.

تا اینجا راجع به فلوچارت گفتم. دیاگرام یک چیزِ کمی متفاوته. به جای جعبه و فلش، یک تصویرِ شماتیک داری (مثلاً یک برشِ از یک دستگاه، یک گیاه، یک ساختمون) و چند تا خطِ راهنما از یک برچسبِ خارجِ تصویر می‌رود به یک نقطه‌ی روی تصویر. بعضی از این برچسب‌ها داده شدن، بعضی‌ها جاخالی‌ـن. وظیفه‌ت این است که آن جاخالی‌ها را پر کنی.

یک دختر داشتم به اسم نگار، رشته‌ش معماری بود. سرِ این مدلِ سوال نمره از دست می‌داد. وقتی پرسیدم چی کار می‌کنی، گفت «آن برچسبی که نزدیک‌تر به جاخالیه را می‌نویسم». این یک تله‌ی خیلی رایجه. خط‌های راهنما توی دیاگرام عمداً همدیگه را قطع می‌کنند — این یک ویژگیِ طراحیِ آزمونه، نه یک اشتباه. اگر به فاصله نگاه کنی، نزدیک‌ترین برچسب گاهی به نقطه‌ای وصله که شبیه نزدیک‌ترین نقطه به نظر می‌رسد ولی نیست. باید با انگشت یا قلم، خط را ردیابی کنی — سرِ هر برچسب، انگشتت را روی خط بگذار و تا انتهاش دنبالش کن. دو ثانیه برای هر برچسب. این دو ثانیه، تفاوتِ یک نمره و صفره.

یک روالِ ۵ دقیقه‌ای برای هر فلوچارت

اگر قراره از کلِ این درس فقط یک روال یادت بماند، این باشد:

۸۰ ثانیه برای داربست (کپشن، فلش‌ها، شکلِ جعبه‌ها). بعد یک عبور خطی روی همان یک پاراگراف. آخر، ۶۰ ثانیه برای چک کردنِ شکلِ جعبه و کلاسِ کلمه.

این روال ساده ولی سفت‌و‌سخته. اول، روی خودِ نمودار وقت می‌گذاری — نه روی پاراگراف. کپشن را می‌خوانی، نوعِ فلش‌ها و شکل جعبه‌ها را علامت می‌زنی، و سرِ هر جاخالی توی ذهنت پیش‌بینی می‌کنی چه جنس کلمه‌ای می‌خواهد. ۸۰ ثانیه. بعد می‌روی سراغِ پاراگرافی که کپشن بهت گفته، و یک عبور خطی می‌کنی — به ترتیبِ فلش‌ها، نه به ترتیبِ جاخالی‌ها روی صفحه. ۱۵۰ ثانیه. آخر، ۶۰ ثانیه چک می‌کنی که هر چیزی که نوشتی با شکلِ جعبه‌ش جوره — یک فعل توی لوزی نباشه، یک اسم توی مستطیلِ عمل نباشه. کل ماجرا ۵ دقیقه.

این درس مثلِ بقیه‌ی درس‌های ریدینگه — تکنیکه. باید چند بار اجراش کنی تا روالش درون‌ـی بشود. پیشنهادم این است که از هر کتابِ کمبریج، ۵ تا تستِ فلوچارت یا دیاگرام انتخاب کن و فقط همین روال را اجرا کن. هیچ شکارِ بدون داربست نکن. چشمِ تو سال‌ها روی پروز تربیت شده — هندسه را با ۲۸ روز تمرینِ آگاه یاد می‌گیرد.

قبل از اینکه بریم سراغِ درسِ بعدی (short-answer)، می‌خواهم شش تا سناریو را با هم بزنیم. هر کدام یک شکلِ خاص از فلوچارت یا دیاگرامه و یک تله‌ی خاص. می‌خواهم چشمت یاد بگیرد قبل از خوندنِ پاراگراف، هندسه را ببیند.