موضوع شغل و کار

اگزمینر کاری ندارد شغلت چقدر پرطمطراقه. کاری دارد چقدر دقیق توصیفش می‌کنی. یک شغلِ ساده‌ی دقیق، از یک شغلِ پرطمطراقِ کلیشه‌ای بهتره — هر بار.

تو را نمی‌دانم، ولی من یک عالمه دانشجو دیدم که سرِ همین اولین سوالِ پارت یک قفل کردن. اگزمینر می‌پرسد «Do you work or study?» و طرف یا یک «I'm a teacher» سه‌کلمه‌ای می‌گوید و ساکت می‌شود، یا برعکس، می‌رود شغلش را از چیزی که هست بزرگ‌تر جلوه می‌دهد. هر دوش غلطه. تو درس‌های قبلی راجع به ساختار آزمون و چهار معیارِ نمره‌دهی صحبت کردیم. این درس می‌رویم سراغ پرتکرارترین موضوعِ کلِ اسپیکینگ — شغل و کار — و آن عادتی که از مدرسه با خودمون آوردیم: فکر می‌کنیم باید تحتِ‌تاثیر بگذاریم، در حالی که فقط باید دقیق باشیم.

این موضوع را می‌شود به چهار تا ربع تقسیم کرد: WHAT (چی کار می‌کنی)، WHY (چرا انتخابش کردی)، CHALLENGE (چی سختشه)، و FUTURE (به کجا می‌رود). اگزمینر از هر چهارتا ممکنه بپرسه — تو پارت یک، دو، یا سه. می‌خواهم همین اول یک چیزی را لخت بگذارم جلوت، چون کلِ درس دارد روی همین می‌چرخد: نمره‌ی این موضوع به دقتِ توصیفته، نه به اعتبارِ شغلت. و همین یک جمله، کلِ آماده‌شدنت را عوض می‌کند.

«کار می‌کنی یا درس می‌خوانی؟» — درِ ورودیِ کلِ آزمون

«I'm a teacher» سه کلمه‌ست و یک درِ بسته. همان شغل با یک جزئیات، می‌شود یک درِ باز برای اگزمینر.

اجازه بده با یک تصویر شروع کنم. دو تا دانشجو، عینِ هم. اگزمینر از هر دو می‌پرسد «Do you work or study?». اولی می‌گوید «I'm a teacher» — سه کلمه، تموم. دومی می‌گوید «I teach English to teenagers — there's something about that age that makes the work both exhausting and addictive». همان شغل. همان سطحِ انگلیسی. ولی اولی Band 6 می‌گیرد و دومی Band 7. فرق توی لغتِ سنگین نیست — توی جزئیاته. دومی یک گروهِ سنی داد، یک حسِ واقعی داد، یک تضاد داد. اگزمینر یک چیز برای گرفتن دارد.

چهار تا حرکتِ مشخص توی این بخش هست. اول، عنوان به‌علاوه‌ی حوزه — نه «engineer»، بلکه «structural engineer». دوم، یک پروژه یا کلاسِ مشخص — یک چیزِ ملموس، نه کلی. سوم، یک جزئیاتِ مکانی — دفترِ کوچیک، شرکتِ بزرگ، آنلاین. چهارم، طول مدت — چند وقته داری این کار را می‌کنی. چهار جمله، تموم. هیچ‌کدومشون لغتِ نادر نمی‌خواهد، فقط جزئیاتِ واقعی می‌خواهد.

یک عادتِ کوچیک بهت پیشنهاد می‌دهم: همین امروز، جوابِ «Do you work or study?» خودت را بنویس و بشمار چندتا جزئیاتِ مشخص توشه. اگر کمتر از سه‌تاست، یکی‌یکی اضافه کن — حوزه، پروژه، طول مدت. سی ثانیه می‌گیرد، و فرقِ بین یک درِ بسته و یک درِ بازه.

«چرا این را انتخاب کردی؟» — زیرِ کلیشه را بکَن

«I love it» یک دلیل نیست. اگزمینر این را پنج هزار بار شنیده. یک خاطره، یک آدم، یک لحظه — آن می‌شود دلیلِ تو.

این بخش از WHAT سخت‌تره، چون اینجا دقیقاً همون‌جاییه که همه کلیشه می‌گویند. اگزمینر می‌پرسد «Why did you choose it?» و نودوپنج درصدِ دانشجوها می‌گویند «good prospects» یا «I love it» یا «good job opportunities». اینا دلیلِ همه‌ست — پس دلیلِ هیچ‌کس نیست. یک دانشجو داشتم که می‌خواست بگوید چرا مهندسی را انتخاب کرده. اولش گفت «because it's a good field». بهش گفتم این را بگذار کنار. بعد یک چیزی گفت که طلا بود: «راستش عموم یک کارگاهِ کوچیک داشت و من بچه که بودم دنبالش راه می‌افتادم». همین. یک آدم، یک جا، یک خاطره. این شد دلیلِ خودش، نه دلیلِ همه.

چهار تا حرکت اینجا هم هست. اول، یک دلیلِ شخصی — نه «good prospects» که حرفِ همه‌ست. دوم، یک خاطره یا لحظه‌ای که تو را کشید سمتش. سوم، یک چیزی که انتظارش را نداشتی. چهارم، و این قاتله: یک چیزی که اگر می‌شد، عوضش می‌کردی. حرکتِ چهارم را اکثر دانشجوها اصلاً بهش نمی‌رسند — همین‌جاست که می‌توانی از بقیه جدا بشوی.

یک عادتِ کوچیک: برای شغل یا رشته‌ت، یک دلیلِ شخصی پیدا کن که فقط مالِ خودته — یک خاطره، یک آدم، یک لحظه. بنویسش، یک بار بلند بخونش. اگر می‌توانستی به جای خودت یک نفرِ دیگر هم همان را بگوید، هنوز کلیشه‌ست؛ برو عمیق‌تر. این یک تمرین، WHY تو را از همه جدا می‌کند.

چالش و آینده — اسمِ یک سختی را ببر

اسم بردن از یک سختی، Band 7 ـه. وانمود کردن به اینکه همه‌چی عالیه، Band 6 ـه. اگزمینر به آدمی که یک سختی را قبول می‌کند اعتماد می‌کند.

این دو تا ربع را با هم می‌گویم — CHALLENGE و FUTURE — چون هر دوشون درباره‌ی صداقت‌ان. خیلی‌ها فکر می‌کنند باید بگویند کارشون بی‌نقصه. این دقیقاً برعکسِ چیزی است که Band 7 می‌خواهد. اگزمینر به کسی که می‌گوید «honestly, the hardest part is...» اعتماد می‌کند، چون این حرف بافت دارد. به کسی که می‌گوید همه‌چی عالیه اعتماد نمی‌کند، چون این حرفِ یک آدمِ حفظیه. اسمِ یک سختی بردن، تو را واقعی نشان می‌دهد — و واقعی بودن، همون‌جاست که نمره می‌سازد.

چهار تا حرکت برای کلِ این بلوک. اول، یک چیزِ سخت — ONE hard thing درباره‌ی کارت. دوم، یک مهارتی که الان داری روش کار می‌کنی. سوم، یک برنامه‌ی پنج‌ساله — یک تخصصِ مشخص. چهارم، و این حرکتِ بافت‌داره: یک مسیرِ جایگزین که بعضی وقتا بهش فکر می‌کنی. اکثر دانشجوها اصلاً نمی‌دانند اجازه دارند همچین چیزی بگویند — همین که بگی «sometimes I think about...»، یک لایه‌ی واقعی اضافه می‌کند که اگزمینر کم می‌شنود.

یک عادتِ کوچیک: برای کارت، یک جمله بنویس که با «Honestly, the hardest part is...» شروع می‌شود. باید یک چیزِ واقعی باشد که اگر ازت بپرسن بتوانی دو جمله درباره‌ش حرف بزنی. این یک جمله را آماده داشته باش — لحظه‌ای که اگزمینر بپرسه چی سختشه، تو از قبل جوابِ صادقت را داری.

واژگانِ دقیقِ کار و تحصیل — مسیرِ دانشجو در برابر کارمند

«کار می‌کنی یا درس می‌خوانی» دو تا مسیرِ جداست. هر مسیر واژگانِ خودش را دارد — قاطی‌شون نکن.

اینجا یک چیزِ مشخص می‌خواهم بهت یاد بدم: بسته به اینکه دانشجویی یا کارمند، دو تا بانکِ لغتِ متفاوت لازم داری. خیلی‌ها این دو تا را قاطی می‌کنند و واژگانشون لق می‌زند. اگر دانشجویی، می‌گویی «I'm doing a master's in...»، «I'm in my second year»، «I'm majoring in...». اگر کارمندی، می‌گویی «I work as a...»، «I've been with the company for...»، «my role involves...». اینا دقیقاً همان collocationهایی‌ان که اگزمینر دنبالشونه — نه لغتِ نادر، بلکه ترکیبِ درستِ کلمه‌ها.

یک تله‌ی فارسی اینجا هست. تو فارسی ما می‌گوییم «رشته‌م فلانه» و همین یک ساختار را برای همه‌چی استفاده می‌کنیم. تو انگلیسی این‌طور نیست — «I study civil engineering» با «I'm doing a degree in civil engineering» فرق دارد، و دومی طبیعی‌تره. باید این ترکیب‌ها را با گوش بگیری، نه اینکه از فارسی ترجمه کنی. و یک نکته‌ی مهم: اصلاً لازم نیست شغلت پیچیده باشد که واژگانت دقیق باشد. یک فروشنده‌ی ساده که می‌گوید «I deal with customers face to face» از یک مدیری که می‌گوید «I do management stuff» دقیق‌تره.

یک عادتِ کوچیک: مشخص کن مسیرت کدومه — دانشجو یا کارمند — و پنج تا collocation از همان مسیر را بنویس و حفظ کن. فقط همان پنج‌تا. لازم نیست هر دو بانک را بلد باشی؛ فقط مالِ خودت را تمیز بلد باش. این پنج‌تا را که آماده داشته باشی، اولین جوابت تمیز و طبیعی در می‌آد.

کارتِ پارت ۲ — «یک شغل که دوست داری توصیف کن»

پارت ۲ همان چهار ربعه، فقط دو دقیقه پشتِ سرِ هم. WHAT، WHY، CHALLENGE، FUTURE — همان فایلِ ذهنی، بازتر.

یک سوالی که بچه‌ها زیاد ازم می‌پرسند این است که پارت ۲ این موضوع چقدر فرق می‌کند. جوابش این است: اصلاً فرق نمی‌کند. کارتِ پارت ۲ معمولاً یک چیزی مثلِ «Describe a job you would like to do» ـه، و دقیقاً همان چهار ربعی را می‌خواهد که تا حالا ساختیم — فقط این بار باید دو دقیقه پشتِ سرِ هم حرف بزنی. اگر آن فایلِ ذهنی WHAT-WHY-CHALLENGE-FUTURE را داشته باشی، دو دقیقه برات کافی نیست، کمه. هر ربع یک تیکه از جوابته.

اینجا یک چیزِ مهم هست که نباید بکنی: لیست کردنِ وظایف مثلِ یک CV. «I would do X, I would do Y, I would do Z». این صدای حفظی می‌دهد و کسل‌کننده‌ست. به جاش، یک داستان بساز — چرا این شغل، یک روزِ معمولیش چه شکلیه، چی سختشه، کجا می‌رود. همان چهار حرکت، ولی به جای لیست، به صورتِ یک روایت. اگزمینر دارد به یک آدم گوش می‌دهد، نه به یک فهرستِ شغلی.

Same four quadrants · stretched to two minutes

لیستِ CV — کسل‌کننده

1I would do this task✗

2and this task✗

3and also this one✗

4sounds memorized✗

چهار ربع — روایت

WWHAT — the job + area✓

YWHY — one real reason✓

CCHALLENGE — one hard thing✓

FFUTURE — where it leads✓

لیستِ وظایف، چهار جمله‌ی صاف و حفظیه که اگزمینر همان اول می‌شنود کجاش را حفظ کردی. همان چهار ربع، ولی به صورتِ روایت، دو دقیقه را پر می‌کند و واقعی به نظر می‌رسد — همان فایل، فقط بازتر.

قانونِ محوری — جزئیات، نه پز

اگر قراره از کلِ این درس فقط یک جمله یادت بماند، این باشد:

حقیقت به‌علاوه‌ی یک جزئیات به‌علاوه‌ی یک چالش. جزئیات از پز دادن مهم‌تره — همیشه. آن خطِ آخر را ببر تو اتاقِ آزمون.

کلِ این درس داشت یک چیز را بهت می‌گفت. شغلت برای اگزمینر مهم نیست — توصیفت مهمه. WHAT برای جزئیات، WHY برای دلیلِ شخصی، CHALLENGE برای صداقت، FUTURE برای جهت. چهار تا ربع، یک فایلِ ذهنی، آماده برای پارت یک و دو و سه. و خبرِ خوبش این است: این را نمی‌توانی فیک کنی — اگزمینر کلیشه را تو ده ثانیه می‌شنود — ولی می‌توانی تمرینش کنی. یک ربع در روز، چهار روز.

قبل از اینکه بری سراغ تمرین، این بانکِ collocation را نگه دار. اینا همان ترکیب‌هایی‌ان که اگزمینر دنبالشونه، نه لغتِ نادر:

این درس، یکی از آجرهای موضوع‌های پرتکرارِ پارت یکه. شاید به نظرت بیاید چیزِ پیچیده‌ای نبود — ولی همین فهمیدنِ ساده‌ی اینکه جزئیات از پز مهم‌تره، فرقِ بین یک دانشجوییه که سرِ اولین سوال قفل می‌کند و یک دانشجویی که از همان اول یک درِ باز جلوی اگزمینر می‌گذارد. تو درسِ بعدی می‌رویم سراغ موضوعِ تحصیلات — همان اسکلت، جزئیاتِ متفاوت.

قبل از اینکه درس ۱۳ را شروع کنی، ازت می‌خواهم تمرین زیر را بزنی. شش تا لحظه‌ی واقعی از یک آزمونِ اسپیکینگ جلوته که نشان می‌دهد این چهار ربع کاملا برات جا افتاده، یا هنوز یک دور دیگر لازمه.